Poliçe hazırdır, prim ödenmiştir, rizikonun gerçekleştiğine dair belge de elinizdedir; yine de sigorta şirketinin hasarı ödemeyi reddettiği durumlar yaşanır. Böyle bir durumda tek yol mahkeme değildir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, sigortalılar için Sigorta Tahkim Komisyonu adıyla bir uyuşmazlık çözüm sistemi kurmuştur (m. 30). Bu yazıda sistemin nasıl çalıştığını ve zamanaşımı sürelerini özetliyoruz.
Tahkim sistemine kimler başvurabilir?
Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile sigortacı arasındaki uyuşmazlıklarda, sigorta tahkim sistemine üye olan kuruluşlar bakımından sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim yolundan faydalanılabilir. Zorunlu sigortalardan (örneğin trafik zorunlu mali sorumluluk sigortası) kaynaklanan uyuşmazlıklarda ise ilgili kuruluş sisteme üye olmasa bile hak sahipleri tahkimden yararlanabilir (m. 30/1).
Başvuru şartları
- Önce sigorta şirketine yazılı başvuru. Komisyona gidilebilmesi için, uyuşmazlığa konu olayla ilgili olarak sigorta şirketine gerekli başvurunun yapılmış ve talebin kısmen veya tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmiş olması gerekir. Şirketin başvuru tarihinden itibaren onbeş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de Komisyona başvuru için yeterlidir (m. 30/13).
- Aynı uyuşmazlık mahkemeye veya Tüketici Hakem Heyeti’ne taşınmamış olmalıdır. Mahkemeye ve tüketici mevzuatı uyarınca Tüketici Sorunları Hakem Heyeti’ne intikal etmiş uyuşmazlıklar için Komisyona başvurulamaz (m. 30/14).
- Komisyona başvuru için başvuru ücreti alınır.
İnceleme nasıl yürür?
Başvuru önce raportörler tarafından incelenir; raportörler incelemelerini en geç onbeş gün içinde tamamlamak zorundadır. Çözümlenemeyen başvurular sigorta hakemine iletilir. Hakem, Komisyonun listesinden seçilir; belirli bir miktarın üzerindeki uyuşmazlıklarda heyet kurulması zorunludur. Hakemler yalnızca kendilerine verilen evrak üzerinden karar verir (m. 30/15). Hakemin tarafsızlığı konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki hâkimi ret nedenleri uygulanır.
Hakemler, görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır; aksi hâlde uyuşmazlık yetkili mahkemece halledilir. Taraflar yazılı rızalarıyla bu süreyi uzatabilir (m. 30/16).
Karara karşı yollar
Hakem kararları, belirli parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda kesindir. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda kararın bildiriminden itibaren on gün içinde Komisyon nezdinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir; itiraz üzerine karar kesindir. Daha yüksek bir sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda itiraz üzerine verilen karar için temyiz yolu da açıktır. Tahkim süresinin geçmesinden sonra karar verilmesi, talep edilmemiş bir şey hakkında karar verilmesi gibi sakatlık hâllerinde temyiz yolu her durumda açıktır (m. 30/12).
Kanun bu parasal sınırları maktu olarak belirler, fakat Üretici Fiyat Endeksi artış oranını aşmamak üzere artırma yetkisi vardır (m. 30/22). Bu nedenle başvuru yapmadan önce güncel sınırların Komisyonun yayımladığı duyurulardan kontrol edilmesi gerekir.
Vekâlet ücreti: beşte bir
Talebi kısmen veya tamamen reddedilenler aleyhine hükmedilecek vekâlet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde belirlenen ücretin beşte biridir (m. 30/17).
Zamanaşımı: iki yıl, en fazla altı yıl
Tahkim veya dava seçiminden bağımsız olarak süreye dikkat etmek gerekir. Türk Ticaret Kanunu m. 1420’ye göre sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten başlayarak iki yıl içinde zamanaşımına uğrar. Sigorta tazminatına ve sigorta bedeline ilişkin istemler ise (m. 1482 saklı kalmak üzere) her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Diğer kanunlardaki hükümler saklıdır.
Dava mı, tahkim mi?
Sigortalı, sigorta şirketinin reddinden sonra doğrudan dava açabilir; tahkim yolu ise alternatiftir ve hızlıdır, ancak yalnızca dosya üzerinden karar verildiği ve bazı karar yollarının kapalı olduğu için seçimi dosyanın niteliğine göre yapmak gerekir. Uyuşmazlık mahkemeye taşındıktan sonra Komisyona başvurulamaz.
Sonuç
Sigorta uyuşmazlığında takvim şöyle özetlenebilir: önce sigorta şirketine yazılı başvuru, onbeş iş günü içinde cevap veya olumsuz sonuç, ardından Komisyona ya da mahkemeye başvuru ve her aşamada iki yıllık zamanaşımı. Yazılı başvuru ve cevap belgeleri dosyanın temelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olayın somut koşulları farklıdır.