Bir işletmenin adı veya logosu zamanla müşterinin gözünde bir güvene dönüşür. Hukuken bu güvenin korunması ise ancak tescil ile mümkündür: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir (m. 7/1). Aşağıda tescil sürecini ve hak sahibinin takvimini özetliyoruz.
Marka ne olabilir?
Marka; kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi gibi her tür işaretten oluşabilir. İşaretin, bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt edebilmesi ve korumanın konusunun açık ve kesin anlaşılabilmesi için sicilde gösterilebilir olması gerekir (m. 4).
Hangi işaretler tescil edilemez? (m. 5)
Kanun, resen incelenen mutlak ret nedenlerini sayar. Başlıcaları:
- ayırt edici niteliği olmayan işaretler,
- mal veya hizmetin cinsini, kalitesini, miktarını, amacını veya coğrafi kaynağını münhasıran belirten işaretler,
- ticaret alanında herkes tarafından kullanılan adlandırmalar,
- halkı mal veya hizmetin niteliği konusunda yanıltacak işaretler,
- dinî değerleri veya sembolleri içeren işaretler, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler,
- aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetler için daha önce tescil edilmiş veya başvurusu yapılmış bir markayla aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler.
Bir işaret, başvuru tarihinden önce kullanılmış ve bu kullanım sonucunda ayırt edici nitelik kazanmışsa bazı ret nedenleri (b, c ve d bentleri) uygulanmaz.
Üçüncü kişiler ne zaman itiraz edebilir?
Nispi ret nedenleri (m. 6) ancak ilgili hak sahibinin itirazı üzerine dikkate alınır. Önceki tarihli bir marka ile karıştırılma ihtimali, tanınmış markalarla benzerlik, başkasının kişi ismini, ticaret unvanını, fotoğrafını veya telif hakkını içeren başvurular bunlara örnektir.
Yayıma itiraz süresi iki aydır. Bültende yayımlanan bir marka başvurusuna karşı, 5. veya 6. maddeye göre tescil edilmemesi gerektiği yönündeki itirazlar yayımdan itibaren iki ay içinde yapılır (m. 18/1). İtiraz yazılı ve gerekçeli olmalıdır; gerekçeler bu süre içinde sunulmazsa itiraz yapılmamış sayılır. İtirazın incelenmesi için de aynı süre içinde ücretin ödenmesi ve ödendiğine dair bilginin Kuruma sunulması zorunludur (m. 18/2).
Kurumun kararına karşı da, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak Kurum nezdinde itiraz edilebilir (m. 20).
Önceki markasına dayanarak itiraz eden kişi, itiraza konu başvurunun başvuru tarihinde markasının en az beş yıldır tescilli olması hâlinde, başvuru sahibinin talebi üzerine markayı ciddi biçimde kullandığını ya da kullanmamak için haklı sebebi olduğunu ispat etmek zorunda kalabilir. İspat edilemezse itiraz reddedilir (m. 19/2).
Koruma ne kadar sürer?
Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemler hâlinde yenilenir (m. 23/1). Yenileme talebi, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılmalı ve aynı sürede yenileme ücreti ödenmelidir. Bu sürede yapılmazsa, koruma süresinin bitiminden sonraki altı ay içinde ek ücretle de yapılabilir (m. 23/2). Marka, tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerin bir kısmı için yenilenebilir.
Kullanmamak markayı kaybettirir
Tescilden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan, tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir (m. 9/1). İhracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanım ile markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanımı da kullanım sayılır; marka sahibinin izniyle yapılan kullanım da marka sahibinin kullanımı kabul edilir (m. 9/2-3).
Hak sahibine tanınan haklar
Marka sahibi, izni olmadan tescilli markayla aynı işaretin tescil kapsamındaki mal ve hizmetlerde kullanılmasını, karıştırılma ihtimali doğuracak benzer işaretlerin kullanımını ve tanınmış markada itibardan haksız yarar sağlayan kullanımları önleme talep edebilir (m. 7/2). İşaretin mal veya ambalaj üzerine konulması, işareti taşıyan malların piyasaya sürülmesi, ithal veya ihraç edilmesi, iş evrakı ve reklamlarda, ticaret unvanında ya da internet ortamında alan adı ve anahtar sözcük olarak kullanılması bu kapsamda yasaklanabilir (m. 7/3). Markayı izinsiz kullanmak veya taklit etmek marka hakkına tecavüz sayılır (m. 29).
Sonuç
Marka hakkı sahibine hem koruma hem yükümlülük getirir: başvuru sonrası iki aylık itiraz takvimini izlemek, koruma süresinin bitiminden önce yenilemeyi unutmamak ve markayı fiilen kullanmak gerekir. Başkasının benzer bir başvurusunu yayımda fark etmek için bülteni düzenli izlemek de hak kaybını önler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olayın somut koşulları farklıdır.