Küçük ve orta ölçekli işletmelerin çoğu limited şirkettir; ortakların değişmesi ise sık yaşanan bir olaydır. Ortaklardan biri ayrılmak istediğinde paylarını devretmek akla gelen ilk çözümdür. Ancak limited şirkette pay devri, bir hisse senedi satışı gibi basit değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu bu işlemi şekil ve onay şartlarına bağlar (m. 595-598).
Devir sözleşmesi: yazılı ve noter onaylı
Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır (m. 595/1). Devir sözleşmesinde ayrıca şu hususlar belirtilir:
- ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri,
- rekabet yasağı ağırlaştırılmış veya tüm ortakları kapsayacak biçimde genişletilmişse bu durum,
- önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları ile sözleşme cezasına ilişkin koşullar.
Şekle aykırı yapılan devir geçerli sayılmayabilir; bu nedenle şirket sözleşmesinin devir hükümlerini sözleşme yazılmadan önce incelemek gerekir.
Genel kurul onayı
Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse, esas sermaye payının devri için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır ve devir bu onayla geçerli olur (m. 595/2). Şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse genel kurul sebep göstermeksizin onayı reddedebilir (m. 595/3). Sözleşmeyle pay devri tamamen yasaklanabilir de (m. 595/4).
Devir yasaklanmış veya genel kurul onay vermeyi reddetmişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır (m. 595/5). Ek ödeme veya yan edim yükümlülükleri varsa ve devralanın ödeme gücü şüpheli görülüp istenen teminat verilmemişse genel kurul, şirket sözleşmesinde hüküm bulunmasa bile onayı reddedebilir (m. 595/6).
Sessizlik onay sayılır: Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmezse onayı vermiş sayılır (m. 595/7). Bu nedenle devri isteyen ortak, başvurusunu yazılı ve tarihli yapmalıdır.
Miras, mal rejimi ve icra yoluyla geçiş
Esas sermaye payının miras, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya icra yoluyla geçmesi hâllerinde, tüm haklar ve borçlar genel kurulun onayına gerek olmaksızın payı iktisap eden kişiye geçer (m. 596/1). Ancak şirket, iktisabın öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde payın geçtiği kişiyi onaylamayı reddedebilir; bunun için şirketin payları kendi, ortağı veya gösterdiği üçüncü bir kişi hesabına gerçek değeri üzerinden devralmayı payın geçtiği kişiye önermesi şarttır (m. 596/2). Şirket üç ay içinde açıkça ve yazılı olarak reddetmemişse onay vermiş sayılır (m. 596/4).
Kanunda veya şirket sözleşmesinde pay bedeli olarak gerçek değerin öngörüldüğü durumlarda taraflar anlaşamazsa bu değer, taraflardan birinin istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince belirlenir; mahkemenin kararı kesindir (m. 597).
Tescil
Payların geçişinin tescili için şirket müdürleri ticaret siciline başvurur (m. 598/1). Başvuru otuz gün içinde yapılmazsa, ayrılan ortak kendi adının silinmesi için ticaret siciline başvurabilir; sicil müdürü bunun üzerine şirkete, payı iktisap edenin adının bildirilmesi için süre verir (m. 598/2). Sicil kaydına güvenen iyiniyetli kişinin güveni korunur.
Pratik kontrol listesi
- Şirket sözleşmesinde devir yasağı, önalım veya ek ödeme hükmü var mı?
- Noter onaylı yazılı sözleşme hazırlandı mı?
- Genel kurul onayı için yazılı başvuru yapıldı, üç aylık sessizlik süresi takvime yazıldı mı?
- Devir sonrası ticaret sicili başvurusu otuz gün içinde yapıldı mı?
Sonuç
Limited şirkette payı devretmek, ortaklar arası bir anlaşmadan fazlasını gerektirir: noter onaylı yazılı sözleşme, genel kurul onayı ve tescil. Şirket sözleşmesi kanundan farklı düzenleme getirmiş olabileceği için işlem öncesinde mutlaka okunmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olayın somut koşulları farklıdır.