İdari davalarda haklı olmak çoğu zaman yetmez; süresinde dava açmak gerekir. Süre kaçırıldığında mahkeme işin esasına girmeden davayı reddeder. Bu yazıda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki temel kuralları, idareye başvurmanın süreye etkisini ve idarenin cevap vermemesi durumunu özetliyoruz.
Kural: 60 gün, vergi uyuşmazlıklarında 30 gün
İYUK m. 7’ye göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Bazı kanunlar kendi alanları için farklı süre öngörür; bu nedenle işlemin dayandığı kanunda ayrı bir süre olup olmadığına ayrıca bakmak gerekir.
Süre ne zaman başlar?
İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (m. 7/2-a). Yani bildirim günü sayılmaz. Birkaç özel durum vardır:
- Adresi belli olmayanlara özel kanunlardaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hâllerde, aksi öngörülmedikçe süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar (m. 7/3).
- İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar. Bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işleme, uygulanan işleme ya da her ikisine birden dava açabilir (m. 7/4).
İdareye başvurmak süreyi durdurur
İdari dava açmadan önce, işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan, dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur (m. 11/1).
Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İstek reddedilirse veya reddedilmiş sayılırsa dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş olan süre de hesaba katılır (m. 11/2-3).
Örnek: 60 günlük sürenin 20’nci gününde idareye başvuruldu. İdare cevap vermedi, otuz gün sonunda istek reddedilmiş sayıldı. Bu noktada süre 20 gün geçmiş olarak kaldığı yerden devam eder; yani dava açmak için 40 gün kalır.
İdare cevap vermezse (m. 10)
İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idareye başvurabilir. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve ilgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir.
Otuz gün içinde idarenin verdiği cevap kesin değilse, ilgili bu cevabı isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi kesin cevabı da bekleyebilir. Bekleme hâlinde dava açma süresi işlemez; ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmamışsa veya dava süreden reddedilmişse ve otuz günlük sürenin bitiminden sonra yetkili makam cevap verirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.
İptal mi, tam yargı mı?
Hakkı ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla doğrudan tam yargı davası (tazminat) veya iptal ve tam yargı davaları birlikte açılabilir. İlk önce iptal davası açılıp, bu davanın karara bağlanmasının ardından, kararın veya kanun yollarına başvurulması hâlinde verilecek kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası da açılabilir (m. 12). İşlemin icrası sebebiyle doğan zararlar için de icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılabilir. Bu hâllerde de idareye başvurma hakkı saklıdır.
Pratik çıkarım
- Elinizdeki işlemin size yazılı olarak ne zaman bildirildiğini belgeleyin; süre bu tarihe göre işler.
- Dava açmak mı, önce idareye başvurmak mı gerektiğini baştan belirleyin. İdareye başvuru süreyi durdurur ama sınırsız uzatmaz.
- Cevap beklerken süre işlemez gibi görünse bile, dört aylık üst sınırı ve başvurunun dava açma süresi içinde yapılmış olması koşulunu gözden kaçırmayın.
- Vergi uyuşmazlıklarında süre kural olarak otuz gündür.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olayın somut koşulları farklıdır.